Bovenstaande foto's: Jan Tijsma 

In 1996 werd de Werkgroep Blaustirns Fryslân opgericht met als doel het behouden en uitbreiden van de kwetsbare populatie Zwarte sterns in Fryslân. De werkgroep valt als zelfstandig opererend onder de Commissie Broedzorg en bestaat uit leden van de BFVW. Vrijwilligers spelen een grote rol door het uit leggen van vlotjes en het monitoren van de broedresultaten.

De Zwarte stern
De Zwarte stern Chlidonias niger was in het recente verleden een talrijke en wijd verspreide broedvogel in het in Fryslân (van der Ploeg et al. 1976). De populatie nam snel af van circa 3000-4000 paar in de jaren veertig van de vorige eeuw tot ongeveer 150-200 paar in de periode 2000-2006. De afname van de Zwarte stern heeft ertoe geleid dat in toenemende mate beschermingsprogramma’s werden gestart, met de nadruk op het uitleggen van vlotjes als alternatieve nestondergrond. Op allerlei plekken in Fryslân ontstonden dergelijke initiatieven. In 1996 heeft de Commissie Broedzorg van de Bond van Friese Vogel Wachten (BFVW) een beschermingsplan voor de Zwarte stern in Fryslân opgesteld. De nadruk lag op de coördinatie van activiteiten en het verstevigen ervan. In 1997 is men gestart met de uitvoering. De belangrijkste activiteit is tot op heden het uitleggen van nestvlotten om de nestgelegenheid van de Zwarte sterns te verbeteren. De Zwarte stern broedt van nature op drijftillen, overjarige krabbenscheervegetaties, drooggevallen slikkige kantjes en opeenhopingen van afgestorven plantenresten van met name Krabbenscheer en Witte waterlelie. Deze natuurlijke nestelplekken zijn in Nederland grotendeels verdwenen, vooral door het vastleggen van de waterpeilen. Om het verdwijnen van nestgelegenheid tegen te gaan worden vlotjes uitgelegd waarop de Zwarte sterns kunnen broeden. Daarnaast wordt in toenemende mate aandacht besteedt aan verbetering van de biotoop en het voedselaanbod, dit moet leiden tot een hoger broedsucces.

Onderzoek
Om de achteruitgang van de Zwarte stern een halt toe te roepen werd in 1996 door de BFVW een beschermingsplan opgesteld. Dit leidde echter niet tot een toename van de Zwarte stern.
Daarom werd in 2006 op initiatief van de werkgroep veldonderzoek verricht naar de oorzaken van de afname en de mogelijkheden voor een herstel van de populatie Zwarte sterns in Fryslân. Dit is mogelijk gemaakt dankzij financiële steun van Vogelbescherming Nederland, de Provincie Fryslân, It Fryske Gea, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten. De resultaten zijn door Jan van der Winden (Bureau Waardenburg) en Romke Kleefstra (SOVON) opgesteld in het rapport ‘Zwarte sterns in Fryslân: verleden, heden en kansen voor de toekomst’

Werkplan Blaustirns 2007-2010
Naar aanleiding van de aanbevelingen uit het rapport heeft de werkgroep het ‘Werkplan Blaustirns 2007-2010’ opgesteld. Hierin wordt uiteengezet wat voor beschermingsactiviteiten de komende jaren worden ontplooid. Dankzij een donatie van €25.000,- van Vogelbescherming Nederland kan de uitvoering van dit plan plaatsvinden. Deze donatie werd mogelijk gemaakt door sponsoring van de Stern Groep NV.

In het rapport wordt geconcludeerd dat de belangrijkste reden voor het uitblijven van een toename het magere broedsucces is bij sommige kolonies in sommige jaren. Er wordt aanbevolen om op korte termijn het aantal locaties te verdubbelen en zo mogelijk te verdrievoudigen. Tegelijkertijd zal het aantal vlotjes op bestaande locaties verkleind moeten worden of ter plekke meer verspreid. Daarom zullen er circa 25 nieuwe potentiële broedlocaties bij komen.

In 2007 zijn hiervoor 150 nieuwe vlotjes aangeschaft van het ‘PVC’ type, in 2008 zijn wederom 150 vlotjes aangeschaft maar dan van het ‘Wieden’ type. Het ‘Wieden’ type is een model dat al jaren met succes gebruikt wordt bij de grootste populatie van Nederland, in de Wieden. Zowel het bestuur als de vrijwilligers zijn op excursie geweest naar de Wieden om te kijken hoe men daar omgaat met het uitleggen van de vlotjes.

Voor de vrijwilligers die zelf vlotjes willen maken en uitproberen is ook een bedrag gereserveerd. Op de vrijwilligers zal een beroep worden gedaan om naast hun vertrouwde locaties nog enkele nieuwe locaties te bemannen. Samen met een professional zal worden gekeken welke nieuwe locaties het proberen waard zijn. Na afloop van elk seizoen vindt een evaluatie plaats en wordt de aanpak eventueel bijgesteld.

Op de langere termijn wordt gestreefd naar herstel van een natuurlijke situatie. Dergelijke herstelmaatregelen betreffen het vergroten van het oppervlak natuurlijk broedhabitat en krabbenscheervegetaties, samen met het verbeteren van de waterkwaliteit. De Brandemeer lijkt een geschikt gebied om een habitatverbetering tot stand te brengen, mede omdat er in 2006 indicaties waren voor een verslechterd voedselaanbod in dit gebied. Ook in 2007 was het broedsucces hier aan de magere kant. In de nabije toekomst zal in samenwerking met de terreinbeheerders Staatsbosbeheer en de Agrarische Natuurvereniging Weststellingwerf een deel van dit gebied geschikter worden gemaakt voor de Zwarte stern.

De werkgroep Blaustirns Fryslân bestaat uit:
Willem Bosgra (voorzitter), Freek Bosgraafstraat 14, 9251 CT Burgum, 0511-464867
Marten Sikkema (secretaris) Eilansgrien 36 9264 TC Earnewald - Altenburg & Wymenga 06-16756661 
Joeke Paulusma, Fabrykswei 29, 9216 WR Oudega (Sm.) It Fryske Gea 058-2562540
Jelle Postma Sumatrastraat 39 8921 JC Leeuwarden - SOVON 06-48966710
Jelle de Boer Skrok 11 8754 HG Easterein - Natuurmonumenten 0515-331302 
 

Het leggen van vlotjes in de Fennen bij Gorredijk 

Foto's Albert Wester